Han en Maarten in Cambodja

Run 4 Fun

Zondagmiddag tijdens de Brugse Run 4 Fun tien kilometer de tijd gehad – dat is bij mij een dikke vijftig minuten, in tegenstelling tot bij snelle schoonbroer Thomas die me al lang uitgerust stond op te wachten toen ik eindelijk over de eindmeet pufte – om mijn gedachten eens te laten gaan over wat er dezer dagen allemaal gezegd wordt over ontwikkelingssamenwerking.

Het LDD-mannetje Eppink had de discussie geopend door te stellen dat alle hulp overbodig is, groene Bart Staes in zijn gat gebeten natuurlijk. Toen ik na twee kilometer door het voetgangerstunneltje liep, bedacht ik dat het antwoord van Bogdan Vandenberghe van 11.11.11 nogal gepikeerd maar best wel redelijk was, en toen ik even later aan de Smedenpoort verrast werd door enthousiaste djembé-ers kwam ik erbij uit dat Karel de Gucht, momenteel Europees Commissaris voor Ontwikkelingssamenwerking, groot gelijk had door de nood voor een meer effectieve/efficiënte besteden van de ontwikkelingshulpgelden maar ook voor een grotere responsabilisering van de lokale overheden aan te kaarten.

De geruchten uit Afrikaanse landen als Congo en Zimbabwe en de beschrijving van de Afghaanse situatie afgelopen weekend in de Standaard bevestigen wat ons ook in Cambodja enorm stoorde: een gigantische toestroom aan directe bilaterale buitenlandse hulp waarover de lokale overheid naar goeddunken over kan beschikken en waarvoor ze nauwelijks verantwoording aflegt (of verantwoording die er in de Cambo-situatie uit bestaat dat ze alweer hun beloftes van de afgelopen periode niet zijn nagekomen maar dat daar in de toekomst misschien wel verandering in komt).  Daarnaast een massale aanwezigheid van goedbedoelende NGO’s die de zorg voor de allerarmsten op zich nemen, maar er helaas ook toe bijdragen dat de overheid dit zelf niet als haar plicht ziet. U kan raden waar dit in resulteert: nauwelijks verbetering in de situatie van de armen wegens totaal gebrek aan structurele of duurzame aanpak en tegelijk de ontwikkeling van een decadent rijke klasse die zich boven wet en ethiek verheven weet.

(Hierna werden mijn gedachten even afgeleid: de combinatie van herfstbladen en regenweer maakten dat het parcours erg glad lag, zoals een uitschuivende juffrouw met een tenue’tje van een atletiekclub een tiental meter voor me sterk visueel aantoonde. Die was ik dan ook meteen mooi gepasseerd, wedstrijd is wedstrijd, ha!)

Dat we nood hebben aan een meer internationale afstemming over waar we met al onze ontwikkelingssamenwerkingsgelden naartoe willen, beaamde ik De Guchts woorden rond het keerpunt van kilometer vijf. Dat het daarom des te jammer is dat niemand op dat niveau er zich iets van aan lijkt te trekken dat de millenniumdoelstellingen nu al met grote zekerheid niet gehaald zullen worden.

Dat we ook nood hebben aan professionalisering binnen de sector, besloot ik toen ik mijn karretje aanhing bij een andere loper die me de komende vier kilometer uit de wind zou zetten. Werken naar meer duurzaamheid op meso- en macro-niveau, het is nu al een dooddoener, maar dan eentje die helaas nog veel te weinig in praktijk wordt nagestreefd. En dat mijn oud-werkgever VVOB daar toch al enkele stappen verder in staat dan vele andere al dan niet goedbedoelende initiatieven. 

En zo kwam ik mijmerend aan het bordje van kilometer negen-en-half en vond ik het tijd om die man waarbij ik nu al zo lang in het spreekwoordelijke wiel hing alsnog met een finale eindsprint (nu ja, sprintje) te passeren om daarna totaal uitgeput de eindmeet te kruisen. De mooie bloemetjes werden helaas enkel aan vrouwelijke deelnemers uitgedeeld. Waar kan ik die discriminatie aanklagen?

Omnivoor

Vlees, vis, patatjes, groentjes, fruit: het gaat er allemaal smakelijk in!

Ketsana

Vorige maand was de storm Ketsana even een kort item in ons nieuwsoverzicht. Nadat eerst enkele landen zwaar getroffen waren, raasden de uitlopers van de storm ook nog door Cambodja, waar enkele tientallen mensen overleden en uiteraard massaal veel huisjes werden omvergeblazen en akkers vernield. Ook het ministerie van Onderwijs zalft nu zijn wonden en zegt dat nog meer dan duizend scholen nog steeds de deuren niet kunnen openen. Vooral voor de grade 9 en grade 12-scholieren (ons derde en zesde middelbaar) is dat een klein rampje, want de o zo belangrijke nationale examens komen er binnenkort aan.

Terug in België

Te druk door het inpakken, te druk door de voorbereidingen om het project verder in goede banen te leiden, te druk door afscheid nemen van iedereen, te druk door de reis en het bekomen van de reis, ... daardoor even geen nieuws van ons. Maar we zijn terug, en al beseffen we dat zelf nog niet echt, we zijn terug om hier te blijven. Dat dat met een heel dubbel gevoel gepaard gaat, kan u zich wellicht wel voorstellen.

Tweeënhalf jaar geleden vertrokken we met zijn tweeën en een zestigtal kilo bagage; we zijn nu terug met een baby, veel levenservaringen en een goeie tweehonderd kilo meer (heel wat van die kilo's hebben overigens met die baby te maken!). We brachten alvast drie grote zakken zelf mee - dankzij de helpende hand van Stef bleven we mooi onder de toegelaten vijftig kilo - en de rest moet zich nu ergens ter hoogte van de Cambodjaanse douane bevinden.

Weet u wat we zeker gaan missen van Cambodja?

- Onze vele goeie vrienden
- Zowat continu buiten leven
- Het rustigere tempo van leven met onder meer twee uur durende middagpauzes
- Het zo enorm smakelijke fruit
- De warmte en de vriendelijkheid van de mensen
- De vogeltjes en de vlindertjes in de tuin
- De zon, al doet die hier de laatste dagen ook erg goed haar best
- Het restaurant de Pomme d'Amour en de legendarische Balcony Bar
- De VVOB-ploeg
- Zwemmen in open lucht
- Winkels (of zoiets) die zeven dagen op zeven van zonsopgang tot zonsondergang open zijn
- Meeneem-eten van de Green House aan anderhalve dollar per schotel

Maar aan de andere kant hebben we al enorm genoten om onze familie terug te zien, van De Standaard bij het ontbijt, van het lekkere brood, van ...

Rariteit

Deze morgen nog eens aan de conditie gewerkt. Toen ik nog me nog maar net met de loopsloefen op de baan had begeven, kwam er een tuktuk voorbij met daarin zeker vijfentwintig kindjes gestapeld. Fascinerend, want wie de tuktuks van hier kent weet dat dat eigenlijk onvoorstelbaar is. En alle vijftig oogjes op die zich in het zweet werkende westerling gericht, alsof ík de rariteit was!

Lopen gebeurt uiteraard tussen de rijstvelden...

Mu Sochua - het proces

Wij zijn het nog niet verleerd om ons geshockeerd te weten. Al was de uitspraak wat je kon verwachten, toch waren we even uit ons lood geslagen. Kan dit dan echt?

Mu Sochua - woordvoerster van de oppositie, zie ons berichtje anderhalve maand geleden - is veroordeeld voor 'defamation van eerste minister Hun Sen' en krijgt een boete van ongeveer 4000 dollar. Grootste zonde van mevrouw Mu: een proces aangespannen tegen de eerste minister toen die haar had geschoffeerd. Het volledige verloop van deze wel heel droevige ontwikkelingen vind je ook op de webpagina van de Phnom Penh Post (vanwaar we trouwens deze foto hebben gekopieerd).
Vorige maand werd overigens ook een hoofdredacteur van een krant veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf. Ook hij had het aangedurfd kritiek te geven op het beleid van de eerste minister. Twee andere kranten die nog af en toe kritisch waren, hebben meteen hun conclusies getrokken: om hetzelfde lot te vermijden, hebben ze hun publicatie stopgezet en een brief met verontschuldigingen naar Hun Sen gestuurd.

Even wraakroepend als het verhaal zelf, vinden we dat de internationale pers hierover weer oorverdovend zwijgt. Ja, vorige week stond er een berichtje over Cambodja op de website van De Standaard, toen de Miss Landmijn-verkiezing werd verboden. Maar de steeds strenger wordende censuur en repressie, het steeds dieper afglijden naar een dictatuur van een land als Cambodja, dat lijkt geen BBC of CNN nog te interesseren.
Ook de internationale gemeenschap blijft mak toezien (hebben we nog niet geleerd van dictatoriale hoogheden als in Myanmar en Zimbabwe?) en als er al eens een vermanend vingertje wordt opgestoken, wordt dat door Hun Sen openlijk weggelachen. Zou het Westen dan toch zoveel schrik hebben van de steeds groter wordende invloed van China in de regio, en durven ze daarom hun mond niet openen?

U leest het... we zijn het nog niet verleerd, geshockeerd zijn bij onrecht en bij zoveel internationale apathie daarover.

Interview met Em Sokhom

Ik werd geboren als Ek Sajlaa, het jongste kind in de familie. Mijn vader had al negen kinderen bij zijn vorige vrouw, en ik was als nummer tien het enige biologische kind van mijn moeder. Voor een familie op het platteland waren we niet arm, maar zeker ook niet rijk.

Ik groeide op in Prokeap, een dorp ongeveer vijftig kilometer van Battambang. Prokeap is opgericht door mijn grootouders en de naam werd gekozen nadat mijn oom daarover gedroomd had. Prokeap is het Cambodjaanse woord voor twee takken van een boom die dicht bij elkaar vergroeien. Vijf broers en zussen leven nu nog steeds in ons geboortedorp en één woont net als ik in Battambang. Twee andere broers zijn vanuit de vluchtelingenkampen in Thailand net na het Pol-Pot-regime een nieuw leven gestart. De ene kon naar een familie in Frankrijk en de ander woont in de Verenigde Staten. De eerste heb ik nog maar éénmaal gezien, de tweede is al twee keer op bezoek gekomen.

De tiende tenslotte leed aan een zwakke mentale gezondheid en is enkele jaren geleden overleden.

 

Ik had geluk dat mijn familie onderwijs belangrijk vond. De school in mijn dorp had maar een povere reputatie en daarom stuurden mijn ouders me naar de middelbare school van het naburige dorp. Door het complexe administratieve systeem van het Cambodjaanse onderwijs kon die school echter enkel studenten inschrijven uit het eigen dorp. Maar geen nood: er was eerder een student ingeschreven die toch nooit was opgedaagd. Dus werd ‘Ek Sajlaa’ omgedoopt tot ‘Em Sokhom’ en daarmee was het probleem opgelost: sinds die dag zou ik me overal voorstellen als Em Sokhom, terwijl ik enkel in Prokeap nog als Sajlaa word aangesproken. Sokhom betekent overigens ‘heel klein’, en is een vrij courante naam in Cambodja.

 

Mijn ouders wilden dat ik ook naar de High School ging (in België het vierde tot zesde middelbaar). Er is een High School in Thmor Kol, op een vijftiental kilometer van Prokeap, maar aangezien we ons op dat moment geen transportmiddel konden veroorloven, besloten mijn ouders me naar de grote stad Battambang te sturen. Daar kon ik voor een klein bedrag bij mijn neef inwonen. Met de steun van mijn reeds in Battambang wonende broer en met wat bijklussen als arbeider in de zaak van de buren, kon ik relatief makkelijk rondkomen.

De eerste confrontatie met het nieuwe leven was hard: ik had nog nooit het platteland verlaten en moest nu plots in de stad voor mezelf zorgen. Vooral het zelf in mijn eigen eten voorzien, was problematisch: het duurde minstens een maand vooraleer ik deftig rijst kon koken. Maar daarna heb ik me snel herpakt en nu, twaalf jaar later, woon ik nog altijd bij mijn neef, samen met nog vijf andere familieleden.

 

Misschien komt het door mijn achtergrond, maar ik hou van bescheidenheid. Ik erger me aan rijkeluis-attitude van veel jongeren. Een jong familielid dat bij ons inwoont, is zo één van die verwende knapen die zijn ouders voortdurend chanteert met leuzes als ‘ik kan niet studeren als ik geen moto heb’.

 

Met de steun van mijn broer in de Verenigde Staten kon ik me na mijn middelbare studies aan de lokale University of Management and Economy inschrijven (Stel u vooral niet teveel voor van het niveau van zo’n lokale universiteit, maar toch, voor Sokhom alweer een grote stap). Een probleem is dat iedereen Economie of Business Administration wil studeren. Dat was tot twee jaar geleden overigens ook de enige mogelijkheid aan de universiteiten van Battambang. Met als gevolg: veel te veel ‘economisten’ en nauwelijks jobs voor de afgestudeerden.

 

Tijdens mijn studies werkte ik ook fulltime als assistent in een computerwinkel. Daar heb ik enorm veel van informatica geleerd. Door mijn goede kennis van het Engels werd ik in 2006 als vertaler aangenomen door het VVOB-project. Mijn toekomstdroom ligt echter terug in de informatica: ik zou graag – in de hoop dat mijn broer uit de States nog eens wil bijspringen – een klein privé-schooltje voor computerlessen beginnen.

Samen met een vriend heb ik ook het plan opgevat om een digitaal Khmer-Engels woordenboek uit te geven. In mijn vertaalwerk voor VVOB heb ik al vaak gemerkt dat het enige bestaande digitale woordenboek niet echt voldoet. Daarom ben ik gretig op zoek naar de correcte vertaling van vaktermen uit verschillende sectoren. De vele vergaderingen die we met het project met het ministerie van Gezondheid hebben, komen daarbij goed van pas!

In november 2006 mocht ik als vertaler mee met de collegedirecteurs en de toenmalige projectcoördinator naar de CEGO-conferentie in België.  Ik was toch wel onder de indruk van dat land. Wat me het meest opviel? De kou natuurlijk! En dat er zoveel mensen te voet over straat wandelen. Oh, en dat de auto's voor je stoppen als je de straat over steekt op een zebrapad: dat was wel even wennen toen we achteraf terug in Cambodja kwamen! Het viel me ook op hoeveel meisjes er roken op straat, dat zie je bij ons niet zo.   

 

Ik vind dat Cambodja erop vooruit gaat: er is al even geen oorlog meer, en de infrastructuur van het land is er sterk op verbeterd. Toch vind ik dat de ‘leiderschapsstijl’ van de regerende klasse moet veranderen: de regering heeft nood aan meer ethisch besef en meer voeling met wat er bij de arme mensen leeft.

Maar het is nog een lange weg om dat te veranderen. Een eerste stap is om mensen op het platteland – die nu traditioneel massaal hun steun geven aan de Cambodian People’s Party – meer objectieve informatie te geven, net zoals de mensen in de stad.

Slang

Dit verhaaltje is al bijna twee maanden oud, maar om niemand af te schrikken, posten we het pas nu onze laatste bezoekers de deur hebben dichtgetrokken. Aan slangen in de tuin raakten we stilaan gewend: klein bier vergeleken met de cobra's die rond ons eerste huis zwierven. Maar toch was het schrikken toen er ook eentje achter de buitenplint van ons huis bleek te wonen. Een vrij groot fluo-groen exemplaar nog wel, dat slechts met de hulp van de toevallig aanwezige Mo en Hun, een borstel en een schup onschadelijk kon worden gemaakt. Op de foto’s zie je dat ook zij schrik hadden van het gifgroene beest dat behoorlijk agressief tekeerging, terwijl Han op een veilige afstand toekijkt (en Ine, fotografe van dienst, op een nog veiligere afstand).

   

Ceremonie

Hoera, alweer een ceremonie. En die 'hoera' mag u gerust met een zeker snuifje zout nemen. Cambodjanen in het algemeen, maar Sakoeurt, de directrice van de lerarenopleiding secundair onderwijs in het bijzonder heeft er iets van weg om voor elke gelegenheid of non-gelegenheid een ceremonie te organiseren. Waarvoor ze me altijd trots komt uitnodigen, of ik daar van zeven tot halfnegen 's morgens wil bijzijn. Heel graag. Uiteraard. Want het programma bestaat als telkens uit een aantal speeches van haarzelf over de plicht van studenten zich goed te gedragen om het imago van de school hoog te houden, gevolgd door een door haar geridigeerde speech van een studentenvertegenwoordiger over 'laten wij ons goed gedragen zodat we het imago van de school hooghouden', afgesloten met één of andere prijs die telkens weer wordt uitgereikt (genre 'de klas die het best het bord heeft afgeveegd'). Echt waar: het begrip 'saai' heeft hier nieuwe dimensies gekregen.

Vorige week was dé ceremonie bij uitstek: het afstuderen van de laatstejaarsstudenten. Dan wordt de grote feestzaal opgekuist, die nog wel te klein is waardoor de helft van de studenten in een tent buiten moet zitten. Maar belangrijker dan die studenten is dat de provinciegouverneur en de directies van de Provincial Office of Education van zes provincies worden uitgenodigd. Dit jaar was Sakoeurt bijzonder verheugd, want ondanks de afwezigheid van de provinciegouverneur - hij had één van zijn vice's afgevaardigd - waren er deze editie zeer veel belangrijke gasten opgedaagd. Zoveel zelf dat ze met nauwelijks verholen trots kwam vragen of ik het erg vond deze keer niet op het podium maar gewoon tussen de menigte te zitten ('t is te zeggen: de middelste plaats op de eerste rij was voor mij vrijgehouden).

En hoe verliep de ceremonie? Hetzelfde als de ceremonie van vorig jaar. En die van het jaar tevoren. En dat is 'basically' hetzelfde als alle andere ceremonies, maar dan nog langer gerekt dan normaal door een onvoorstelbaar langgerekte speech van de 'chairman' - in dit geval de vice-provinciegouverneur - en van één van de provincial office directeurs.

(Stiekem zat ik me af te vragen hoe een organiserend comité deze voormiddag had voorbereid:
Sakoeurt: "Heeft er iemand ideeën om de ceremonie dit jaar op te luisteren?"
Algemene stilte tot er één moedige leraar rechtstaat: "Ik heb een idee! Laten we exact hetzelfde programma volgen als vorig jaar!" "Ja, goed idee", vallen zijn collega's hem bij. Gesteund door die bevestiging roept de eerste uit: "En laten we exact dezelfde speeches als vorig jaar gebruiken!" Algemeen enthousiasme en applaus.
"Ok, dat is dan beslist", besluit Sakoeurt, "bedankt allemaal voor jullie medewerking." Einde van de comité-vergadering. Jaja, mijn fantasie slaat al eens op hol tijdens dit soort boeiende ontmoetingen.)

Hoogtepunt van de ceremonie is wanneer er kan worden aangekondigd dat dit jaar opnieuw honderd procent van de studenten is geslaagd en dat dat wil zeggen dat we toch wel een heel kwaliteitsvolle school hebben! Maar er wordt pas echt geglunderd als er daarna door de studentenvertegenwoordiger, de Provincial Office Directeur en de vice-gouverneur in respectievelijke speeches datzelfde nog eens wordt herhaald. Hoera, iedereen is geslaagd, en hoera, iedereen vindt dat onze school goed werk levert!

De studenten van Home Economics krijgen elk jaar de taak om in traditionele feestkledij de belangrijke gasten op te wachten.

Vanop mijn zitje op de eerste rij had ik prima zicht op de belangrijke gasten.

Sakoeurt opent de ceremonie met een speech.

Ik blijf het ook fascinerend vinden day ook niemand verbergt dat het echt wel saai is. Terwijl er iemand vooraan staat te speechen alsof de wereld aan zijn lippen hangt, wordt er zowel in de zaal als op het podium meestal gewoon gebabbeld, ge'gsm'd of ostentatief verveeld rondgekeken. In dit geval: de chairman aan de telefoon tijdens een speech van de directrice. 

Er werden ook prijzen uitgereikt. Er werd gegniffeld toen bleek dat in elke richting een vrouwelijke studente de eerste prijs wegkaapte. Zou de vorige maand gevolgde training over 'Gender' daar voor iets tussen zitten?

Het enige lichtpuntje in het hele gedoe: een traditionele dans uitgevoerd door enkele studentes. Dezelfde dans als vorig jaar uiteraard, maar dit jaar hadden ze wel Cambodjaanse vlaggetjes vast; dat had ik nog nooit eerder gezien. 

En ik? Ik was vooral blij toen ik na drie uur oeverloze speeches weer naar mijn bureau mocht. Voor eventjes maar, want daarna volgde een Cambodjaanse feestmaaltijd!

Volle gastenkamers

Inge, Bert, Kristien, Mieke, Trui, Ruud, Andrew, Stef, Nadia, Cindy, Fiona, Veerle, Ine, Hilde, Herman, Maarten, Joke, Thomas, Wim, Kathleen, Emma, Laure, Katrien en Jan-Pieter: die hadden ons dit jaar allemaal al van leegstand in de gastenkamers behoed. Voor onze laatste maand dreigden we even geen bezoekers over de vloer te hebben, maar gelukkig staken Stef en Marijke daar met een onverwacht 'wij zijn in de buurt, mogen we een paar dagen langskomen?'-berichtje een stokje voor. Via Brazilië, Argentinië, Bolvia, Chili, Peru, Nieuw-Zeeland, Australië, Thailand en Laos kwamen ze na tien maanden reizen in Battambang terecht. Niet meteen de snelste verbinding, maar getuige hun foto's op stefenmarijke.waarbenjij.nu wel één van de mooiste!